Κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Μετρονόμος το εξαιρετικό βιβλίο-cd του Τάσου Γκρους "Οι ρίζες του κόσμου, 1970 - 1974 τραγούδια ενάντια στη δικτατορία"

Κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Μετρονόμος το εξαιρετικό βιβλίο-cd του Τάσου Γκρους "Οι ρίζες του κόσμου, 1970 - 1974 τραγούδια ενάντια στη δικτατορία"

Τετάρτη, 19/03/2025 - 14:56

Τάσος Γκρους
«Oι ρίζες του κόσμου, 1970 - 1974 τραγούδια ενάντια στη δικτατορία»

Ποίηση: Κώστα Βάρναλη, Κώστα Καρυωτάκη, Γιάννη Ρίτσου, Πάμπλο Νερούδα, Ναζίμ Χικμέτ
Μουσική: Τάσος Γκρους, Ερμηνεία: Αργυρώ Καπαρού, Αλέξανδρος Καψοκαβάδης, Τάσος Γκρους
ISBN: 978-618-574-842-5, Σελίδες: 50, Τιμή: 15.90 ευρώ
Εκδόσεις Μετρονόμος

 

Κυκλοφόρησε από τις Εκδόσεις Μετρονόμος το εξαιρετικό βιβλίο-cd «Οι ρίζες του κόσμου, 1970 - 1974 τραγούδια ενάντια στη δικτατορία», που περιλαμβάνει τραγούδια σε μουσική Τάσου Γκρους και ποίηση των Κώστα Βάρναλη, Κώστα Καρυωτάκη, Γιάννη Ρίτσου, Πάμπλο Νερούδα και Ναζίμ Χικμέτ.

Ο Τάσος Γκρους, σημειώνει:
«Μετά από 50 χρόνια δόθηκε και σε εμένα η ευκαιρία, μετά από επιλογή, να προχωρήσω στην έκδοση των 15 αυτών τραγουδιών, που αποτελούν πνευματικό καρπό σπουδαίων Ελλήνων και ξένων ποιητών. Στη διάρκεια του χρόνου είχα τη δυνατότητα να φτιάξω ένα πλαίσιο που μου επιτρέπει, μετά από αξιολόγηση, να εκδίδω κύκλους τραγουδιών, που έχουν πραγματικά κάτι ιδιαίτερο να εκφράσουν. Με τα τραγούδια εκείνης της περιόδου 1970-1974 δημιούργησα μια τριλογία που έχει τον τίτλο «1970-1974 τραγούδια ενάντια στη δικτατορία».
Το πρώτο μέρος σε ποίηση Μπέρτολτ Μπρεχτ και τίτλο «Γενιές σημαδεμένες» έχει ήδη κυκλοφορήσει από το 2011. Το δεύτερο με τίτλο «Οι ρίζες του κόσμου» είναι αυτό που μόλις κυκλοφόρησε. Το τρίτο στη σειρά, του οποίου η ηχογράφηση θα αρχίσει σύντομα, είναι το έργο του Γιάννη Ρίτσου «Ο άνθρωπος με το γαρύφαλλο».
Όλα τα τραγούδια της τριλογίας έχουν σαν βάση την ποίηση, γράφτηκαν στην Ιταλία μεταξύ 1970-1974 και έχουν καθαρά πολιτικό περιεχόμενο και συγκεκριμένο ιδεολογικό προσανατολισμό. Πιστεύω ότι η περίοδος που διανύουμε είναι η πλέον κατάλληλη για την έκδοση αυτών των τραγουδιών. Όταν χάνεται ή αλλοιώνεται η συλλογική μνήμη επικρατεί νομοτελειακά η αντίδραση και ο φασισμός. Μια ματιά στα τεκταινόμενα των χωρών στην Ευρώπη αλλά και στις άλλες ηπείρους μπορεί να μας πείσει γι’ αυτό.
Ελπίζω λοιπόν αυτά τα τραγούδια να συμβάλουν στην αφύπνιση και κινητοποίηση των προοδευτικών και δημοκρατικών μαζών ενάντια στην αντίδραση και τον φασισμό».

Η Αγάθη Γεωργιάδου, Δρ Φιλολογίας, συγγραφέας και κριτικός λογοτεχνίας, γράφει για την έκδοση στο diastixo.gr: «Μέσα από τη μουσική του, ο Τάσος Γκρους πετυχαίνει να αναδείξει το βαθύτερο νόημα της ποίησης, δημιουργώντας μια έντονη συναισθηματική εμπειρία για τους ακροατές. Η μελοποίηση καθιστά την πυκνότητα των νοημάτων πιο προσιτή, ακόμη και σε όσους δεν είναι εξοικειωμένοι με την ποίηση, διευκολύνοντας την κατανόησή της και συμβάλλοντας περισσότερο στην απόλαυσή της.»

Τα μελοποιημένα ποιήματα που περιέχονται στο βιβλίο-cd, είναι:
«Οι ρίζες του κόσμου», «Α.Β.Γ.», «Ο Αλέξης», «Ο μπάρμπα-Μήτσος», «Χρέος» του Γιάννη Ρίτσου, «Πρόλογος», «Ο εχτρός», «Κύκλος», «Πρωτομαγιά του 1944», «Ακτοπλοϊκό», «Το “Αν” του Κίπλινγκ», «Η μπαλάντα του Κυρ Μέντιου» του Κώστα Βάρναλη, «Ο Μιχαλιός» του Κώστα Καρυωτάκη, «Νανούρισμα Ι» του Ναζίμ Χικμέτ (μτφ: Γιάννης Ρίτσος), «Το βουνό και το ποτάμι» του Πάμπλο Νερούδα (μτφ: Τάσος Γκρους)

Τραγουδούν: Αργυρώ Καπαρού, Αλέξανδρος Καψοκαβάδης, Τάσος Γκρους

Χορωδία: Λητώ Αθανασοπούλου, Βασούλα Δελλή, Ειρήνη Κωνσταντίνου, Δημήτρης Μαγκλάρας, Άρης Ντεληθέος, Μαργαρίτα Παπαντώνη, Φανή Σκληρού

Ενορχήστρωση: Αλέξανδρος Καψοκαβάδης

Ηχοληψία – Μίξη – Mastering: Άρης Ντεληθέος

Εικονογράφηση - Εικαστικά: Αλεξία Γκρους

Έπαιξαν οι μουσικοί: Αλέξανδρος Καψοκαβάδης: κιθάρες, λαούτο, τζουράς, μπαγλαμάς, μπάσο, Simone Mongelli: κρουστά, Μάριος Παπούλιας: βιολί, Δημήτρης Κουφαλάκος: φαγκότο – φυσαρμόνικα, Βασίλης Καραγιάννης: κλαρινέτο, Αλέξανδρος Χαραλάμπους: τσέλο, Χρυσή Τζάβλα: βιολί, Στέφανος Χατζηαναγνώστου: φλάουτο

Επικοινωνία: ArtsPR

Ακούστε τα τραγούδια εδώ: youtube.com/watch?v=5r_4wxpKNIM&list=PLaEYLTf74pqXF33_gqk7SXdrtfknCxdZ0

Μετρονόμος Περιοδικό & Εκδόσεις
Ζωοδόχου Πηγής 8-10 & Σόλωνος, Αθήνα, Τηλ.: 210 3807206
metronomos.gr, Αυτή η διεύθυνση ηλεκτρονικού ταχυδρομείου προστατεύεται από τους αυτοματισμούς αποστολέων ανεπιθύμητων μηνυμάτων. Χρειάζεται να ενεργοποιήσετε τη JavaScript για να μπορέσετε να τη δείτε.

Νέο άλμπουμ | Ψαραντώνης - ΧΡΕΟΣ | Μουσική: Μιχάλης Πρεπόνης

Δευτέρα, 22/05/2023 - 23:07

Ψαραντώνης

Χρέος

Μουσική: Μιχάλης Πρεπόνης
 

«Χρέος» είναι ο τίτλος της δεύτερης δισκογραφικής δουλειάς του Μιχάλη Πρεπόνη την οποία ερμηνεύει ο ανεπανάληπτος Ψαραντώνης και κυκλοφορεί από τον Μετρονόμο. 

Μετά την μελοποίηση 16 τραγουδιών σε ποίηση του Νίκου Καρούζου με τίτλο  «Η νύχτα με συμφέρει» (2017) και που ερμηνεύει ο ίδιος ο συνθέτης, έρχεται σήμερα να παρουσιάσει  9 τραγούδια, 6 από τα οποία είναι σε ποίηση  Κ. Π. Καβάφη, Νίκου Καζαντζάκη, Γιώργου Σεφέρη, και Οδυσσέα Ελύτη.

Η γνωριμία του συνθέτη με τον Ανωγειανό ερμηνευτή και λυράρη έγινε το καλοκαίρι του 2016, στη Λυγαριά της Κρήτης, όπου σε μια συνάντηση ο Μιχάλης Πρεπόνης παρουσίασε δύο συνθέσεις του. Τότε ο Ψαραντώνης είχε πει: «Θα το πω, γιατί πρέπει» . Αναφερόταν στην μελοποίηση των «Τειχών» που του έκανε ιδιαίτερη εντύπωση, μιας και το ύφος της σύνθεσης είναι πάνω στο κρητικό ιδίωμα.

Ο τίτλος των δισκογραφημένων τραγουδιών προέκυψε αναπόφευκτα, καθότι ένα εκ των τραγουδιών (σε ποίηση Νίκου Καζαντζάκη-Ασκητική), έχει τον τίτλο «Χρέος».
 
«Η εμπειρία των ηχογραφήσεων ήταν αποκαλυπτική και λυτρωτική. Οι λέξεις, οι φράσεις των ποιητών βαρύνουσες: ‘‘Βουλιάζει όποιος σηκώνει τις μεγάλες πέτρες’’ (Σεφέρης / ‘‘Σαντορίνη Α΄ ’’).
Ο μόνος ερμηνευτής που μπορεί να «σηκώσει» τέτοιες πέτρες και να μη λυγίσει είναι ο Ψαραντώνης. 
Έχοντας στα πνευμόνια του και στα χείλη του όλη την Κρητική μουσική παράδοση οι λέξεις γίνονται φτερά. «Οι φωνές, τα κλάματα και τα φτερά είναι η καρδιά σου» (Νίκος Καζαντζάκης ‘‘‘Ασκητική’’/Χρέος/)
Η ενορχήστρωση των τραγουδιών έχει ως σκοπό να δέσει την δωρικότητα  της Κρητικής αλλά και της Ηπειρώτικης παράδοσης (κατάγομαι από τα Γιάννενα) με την πολυφωνία του πιάνου, η οποία ενισχύεται και απλώνει με την κίνηση των τυμπάνων και το βαθύ άγγιγμα του κοντραμπάσου.  Το εύρος των αρμονικών της φωνής του Ψαραντώνη επιτρέπει στα πνευστά και στα έγχορδα να πλέξουν την δικιά τους ιστορία στα τραγούδια.
 
Λίγα λόγια για τα «τείχη» του Κ. Καβάφη:
Είναι οξύμωρο, ο άνθρωπος που γκρέμισε κάθε τείχος που στάθηκε μπροστά του, να ερμηνεύει τον στίχο «...μεγάλα και υψηλά τριγύρω μου έκτισαν τείχη...και κάθομαι και απελπίζομαι τώρα εδώ».
 Ίσως γιατί τα ισοπέδωσε... Μπορεί να μας δώσει την ελπίδα ότι θα μπορέσουμε κι εμείς. Είναι ο άνθρωπος που γκρέμισε τα τείχη του χωριού του, και του επαγγέλματος του, τα τείχη του νησιού του,  τα τείχη της χώρας του,  τα τείχη της μουσικής παίζοντας λύρα και τραγουδώντας όπως κανένας άλλος μέχρι τώρα…
Η φιλοξενία και το αγκάλιασμα της οικογένειας του στο άγνωστο πρόσωπο μου ήταν κάτι που κρατώ μέσα στην καρδιά μου σαν φυλαχτό… που στιγμάτισε την ασήμαντη ζωή μου.
Οι ερμηνείες του, πήραν από πάνω μου «τις μεγάλες πέτρες» και μου έδωσαν «φτερά».
«Διότι πράγματα πολλά, έξω να κάμω είχον»
 
                  Μιχάλης Πρεπόνης
 

Δείτε εδώ το Μusic Video του τραγουδιού «Χίλιοι δρόμοι»
Ακούστε εδώ το τραγούδι «Τείχη»
 
TRACK LIST
 
1. Εισαγωγή (ορχηστρικό) 
2. Δεύτερο χρέος / Νίκος Καζαντζάκης «Ασκητική» (απόσπασμα)
3. Α΄ Σαντορίνη / Γιώργος Σεφέρης «Γυμνοπαιδία» (απόσπασμα)
4. Τείχη / Κ. Π . Καβάφης «Τείχη»
5. Α΄ Σκαλοπάτι: Εγώ / Νίκος Καζαντζάκης «Ασκητική» (απόσπασμα)
6. Οι δύο παράδεισοι / Οδυσσέας Ελύτης «Τα ρω του έρωτα»
7. Το όραμα / Νίκος Καζαντζάκης «Ασκητική» (απόσπασμα)
8. Αποστροφή / Στίχοι: Μιχάλης Πρεπόνης
9. Κουζουλός / Στίχοι: Μιχάλης Πρεπόνης
10. Χίλιοι δρόμοι / Στίχοι: Βασίλης Ευφροσυνίδης

 
 
Μουσική: Μιχάλης Πρεπόνης
 
Ερμηνεία: Ψαραντώνης
(Στα τραγούδια «Δεύτερο χρέος», «Το όραμα», «Αποστροφή» και «Κουζουλός» συμμετέχει ο Μιχάλης Πρεπόνης)
 
Παίζουν οι μουσικοί:
Πετρολούκας Χαλκιάς κλαρίνο
Απόστολος Πρεπόνης βιολί
Ντίνος Μάνος κοντραμπάσο
Θάνος Τσελεμπής τύμπανα
Γιώργος Κλουντζός τύμπανα
Μιχάλης Πρεπόνης πιάνο, λαούτο, κιθάρα, φλάουτο, στάμνα
Θανάσης Κλεώπας αρχαία λύρα
 
Ενορχήστρωση: Μιχάλης Πρεπόνης
 

 

Νίκος Γκάτσος. Δώστε μου μια ταυτότητα να θυμηθώ ποιος είμαι Ποίηση και στιχουργική 1931-1991

Παρασκευή, 15/04/2022 - 18:55

Σταύρος Γ. Καρτσωνάκης
Νίκος Γκάτσος
Δώστε μου μια ταυτότητα να θυμηθώ ποιος είμαι

Ποίηση και στιχουργική 1931-1991

ISBN: 978-618-5339-70-8
σελίδες: 480
μέγεθος: 17x24εκ.
 

Κρίσεις για τον ποιητή γνωστές και άγνωστες, τα νεανικά λογοτεχνικά βήματα της πρώτης περιόδου, αθησαύριστα σημειώματα, ραδιοφωνικές εκπομπές και χρονικά δημιουργίας σημαντικών έργων είναι μόνο μερικά και ενδεικτικά στοιχεία που περιλαμβάνονται στο βιβλίο «Νίκος Γκάτσος. Δώστε μου μια ταυτότητα να θυμηθώ ποιος είμαι. Ποίηση και στιχουργική 1931-1991», που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μετρονόμος, και τα οποία ανιχνεύουν και φωτίζουν –το καθένα από άλλη οπτική γωνία– τον άνθρωπο παράλληλα με το έργο του, συμπληρώνοντας το διαρκώς μισοτελειωμένο παζλ ενός κάθε άλλο παρά σιωπηλού «ευαίσθητου ληστή» των συναισθημάτων μας.

Μέσα στα πολλά κεφάλαια του βιβλίου θα συναντήσουμε την απάντηση για την εκδοτική ανακοπή που ακολούθησε τη μία και μοναδική Αμοργό ακόμη, τη σάτιρα και την πολιτική διάσταση των στίχων του.

Ένα βιβλίο-αποτέλεσμα εικοσαετούς έρευνας, που στοχεύει, μέσα από μια αναθεωρημένη γραφή, να απευθυνθεί σε ένα ευρύ κοινό. Κυρίως, σε οποιονδήποτε ενδιαφέρεται να αποκτήσει επαρκή και τεκμηριωμένη επιστημονικά εικόνα σχετικά με τον άνθρωπο για τον οποίο η Γλώσσα και η Πατρίδα στάθηκαν «η πρώτη του παρηγοριά και η στερνή του ελπίδα» –όπως εύστοχα είπε ο ίδιος στους τελευταίους στίχους του– και του οποίου το έργο είναι πιο επίκαιρο από ποτέ στα «ασυλλόγιστα χρόνια» που ζούμε.

Όλα όσα χρειάζεται να γνωρίζει κάποιος για τον σπουδαιότερο ποιητή στίχων της ελληνικής μουσικής, τον μυστηριώδη Νίκο Γκάτσο, ίσως θα μπορούσε να τα καταλάβει και μόνο από τους εμβληματικούς και ευαίσθητους στίχους του – στίχοι ρωμαλέοι, φιλοσοφικοί, λιτοί, μικρές ιστορίες που πραγματεύονται σχεδόν οτιδήποτε απασχολεί διαχρονικά τον παγκόσμιο Έλληνα.
 
 Από τον χαιρετισμό της Αγαθής Δημητρούκας
«Σχεδόν είκοσι χρόνια παρακολουθώ την ενασχόληση του Σταύρου Καρτσωνάκη με το έργο του Νίκου Γκάτσου, και μάλιστα με τα τραγούδια του ποιητή. Λέω τραγούδια, γιατί είναι καθαρός ποιητικός λόγος με μουσικότητα, ο οποίος θα μπορούσε όχι μόνο να διαβαστεί αλλά και να τραγουδηθεί από οποιονδήποτε μη άμουσο αναγνώστη. Δηλαδή, δεν πρόκειται για στίχους που περιμένουν με αγωνία τη μελωδία για να δικαιολογήσουν την ύπαρξή τους, χωρίς, φυσικά, να θέλω μ’ αυτό να υποτιμήσω τη δουλειά των συνθετών με τους οποίους συνεργάστηκε ο Γκάτσος. Κάθε άλλο. Είτε γράφτηκαν πριν από τη μελωδία είτε μετά διατηρούν μια άρρηκτη σχέση μαζί της, έτσι ώστε να αποτελεί βεβήλωση οποιαδήποτε απόπειρα για νέα μελοποίηση.»
 
 

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ ΤΗΣ ΕΚΔΟΣΗΣ


Αγαθή Δημητρούκα: Χαιρετίζοντας την έκδοση

 ΕΙΣΑΓΩΓΗ
     Η ιδιαιτερότητα ποιητή και έργου. Μια χρονική κατηγοριοποίηση
 
ΠΡΩΤΟ ΜΕΡΟΣ
 
Η ΠΡΩΤΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ (1928-1940)
    Μια Λοβιτούρα, ένα διήγημα, έξι ποιήματα και τρία κριτικά σημειώματα
    Η γνωριμία με τους ποιητές της γενιάς - Η περίπτωση των Νέων Γραμμάτων- Τα πρώτα     
  λογοτεχνικά καφενεία
Η ΣΗΜΑΔΕΜΕΝΗ, ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΚΗ ΚΑΙ «ΠΡΟΔΟΜΕΝΗ» ΔΕΚΑΕΤΙΑ (1940-1950)
   Αχτίδα φωτός στο σκοτάδι - Οι λογοτεχνικές συγκεντρώσεις στη διάρκεια της κατοχής
   Η Αμοργός και ο γρίφος της σιωπής
    Η δεύτερη παράλληλη λογοτεχνική παρουσία του Νίκου Γκάτσου τη
     δεκαετία 1940 - 1950
     Γκάτσος και Λόρκα
      Η περίοδος 1946 -1950
ΜΙΑ ΣΙΩΠΗΛΗ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΑΤΙΚΗ ΠΕΡΙΟΔΟΣ
    Η παρουσία του Νίκου Γκάτσου τη δεκαπενταετία 1950-1965
    Θεατρικές μεταφράσεις
    Στο Εθνικό Ίδρυμα Ραδιοφωνίας
       Ομιλίες, Προτότυπες ραδιοφωνικές σκηνές, Μεταφράσεις, Μεταφράσεις και ραδιοφωνικές προσαρμογές, Eίκοσι εννιά ραδιοφωνικές προσαρμογές σε ελληνικά έργα, Ξένα έργα, Σαράντα έξι ραδιοφωνικές  προσαρμογές
 
   Tα καλλιτεχνικά καφενεία
   Τα πρώτα τραγούδια (1958-1965)
 
ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ
 
 ΤΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ
   Εισαγωγή
  ΜYΘΟΛΟΓΙΑ, 1965
     Το κοινωνικοπολιτικό πλαίσιο
     Το μυθολογικό-ιστορικό πλαίσιο των τραγουδιών του έργου
     Με την Ελλάδα καραβοκύρη σε τρία ποιήματα
     Η μορφή του αντιήρωα στη στιχουργική θεματογραφία του Γκάτσου
     «Lamento»: Ο παντοτινός θρήνος του έρωτα και του ονείρου
 
ΤΑ ΛΑΪΚΑ ΤΡΑΓΟΥΔΙΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΔΟΥ 1965-1976
     Εισαγωγή
     Η θαλασσινή γεωγραφία των λαϊκών τραγουδιών του Γκάτσου
     Το υγρό σύνορο ως τόπος σκηνοθεσίας
     Θαλασσινά τοπωνύμια (τα νησιά)
      Η ξενιτειά
 Ο ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΝΙΚΟΣ ΓΚΑΤΣΟΣ
       Οι πρώτοι διάσπαρτοι σπόροι
        ΝΥΝ ΚΑΙ ΑΕΙ, 1974. Οι αφανείς αγωνιστές και το αδικοχαμένο αίμα στους στίχους του
       Γκάτσου
        Κοινωνικοπολιτικές νύξεις σε τραγούδια μετά τη μεταπολίτευση
ΔΡΟΣΟΥΛΙΤΕΣ, 1975
   Το χρονικό της δημιουργίας
   Το λεξιλόγιο και οι ασκήσεις τεχνικής
   Η θεματογραφία
Η ΣΑΤΙΡΑ ΣΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΓΚΑΤΣΟΥ
   Τραγούδια «παράλογα» και παιχνίδια
Η ΕΛΛΑΔΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΝΙΚΟΥ ΓΚΑΤΣΟΥ
   Η «Ελλαδογραφία» από τα Παράλογα
   Κύρια ονόματα που σχετίζονται με την ευρύτερη Ελλαδογραφία του Ποιητή
   Τόποι και ονόματα στα τραγούδια
Ο ΝΙΚΟΣ ΓΚΑΤΣΟΣ ΤΗΣ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑΣ ΔΕΚΑΕΤΙΑΣ (1980-1990)
ΤΑ ΚΑΤΑ ΜΑΡΚΟΝ, 1991
ΑΝΕΚΔΟΤΟΙ ΚΑΙ ΑΜΕΛΟΠΟΙΗΤΟΙ ΣΤΙΧΟΙ
ΕΠΙΛΟΓΟΣ

 
ΤΡΙΤΟ ΜΕΡΟΣ
ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ ΝΙΚΟΥ ΓΚΑΤΣΟΥ
   Αυτοτελείς εκδόσεις (1943-2021)
   Κείμενα σε περιοδικά, ημερολόγια, εφημερίδες, ανθολογίες, δισκογραφικές
   εκδόσεις (1931-1999)
   Προγράμματα θεάτρου (1948-2006)
ΠΑΡΑΛΛΗΛΕΣ ΓΡΑΦΕΣ ΚΑΙ ΟΜΟΙΟΚΑΤΑΛΗΞΙΕΣ»
ΜΙΑ ΑΝΑΔΡΟΜΗ ΚΑΙ ΜΕΡΙΚΕΣ ΕΥΧΑΡΙΣΤΙΕΣ

 
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
Αφιερώματα για τον Νίκο Γκάτσο
Βιβλία, Εφημερίδες – περιοδικά, Τηλεόραση, Κείμενα και συγγραφείς για τον Νίκο Γκάτσο. Βιβλιογραφία, χωρίς αναφορές στον Νίκο Γκάτσο,  που αξιοποιήθηκε στην παρούσα εργασία